#âm học

Nếu từng nghe thấy một chiếc trực thăng đang tiến lại gần từ xa, có lẽ bạn đã nhận ra nhịp điệu của nó ngay lập tức.

Phành... phạch... phành... phạch...

Âm thanh ấy đặc trưng đến mức bạn thường có thể nhận ra đó là loại máy bay nào trước cả khi nhìn thấy nó.

Một hôm, tôi nghe thấy chính nhịp điệu ấy từ xa và tin chắc rằng một chiếc trực thăng đang bay tới. Nhưng khi bước lại gần, tôi phát hiện âm thanh hoàn toàn không phát ra từ trên trời. Nó đến từ một chiếc máy đục phá khí nén cỡ lớn đang xé tung mặt đường.

Điều đó làm nảy sinh một câu hỏi.

Tại sao hai loại máy móc này lại có thể phát ra âm thanh giống nhau đến vậy?

Nhịp điệu của máy đục phá khí nén khá dễ hiểu. Một pít-tông liên tục đóng mũi đục xuống mặt đường, tạo ra một chuỗi va đập.

Cánh quạt chính của trực thăng có vẻ khác hẳn. Các cánh quay liên tục theo một hướng. Ngay cả khi hình dung một cánh quạt lý tưởng, trong đó các cánh không bao giờ vỗ lên xuống hay thay đổi góc đặt, chúng vẫn chuyển động trơn tru chứ không đập vào không khí theo một chuyển động qua lại rõ ràng.

Vậy tại sao âm thanh tạo ra lại đến tai chúng ta thành từng nhịp?

“Một cánh quạt đi qua, nên bạn nghe thấy một xung âm”

Một cách giải thích phổ biến cho rằng mỗi khi một cánh quạt đi qua, nó tạo ra một xung âm.

Về cơ bản, điều này là đúng, nhưng nếu chỉ dừng ở đó thì lời giải thích vẫn có vẻ chưa trọn vẹn.

Hãy tưởng tượng ta kẻ một đường thẳng đi qua một điểm trên quỹ đạo tròn của cánh quạt. Một cánh quạt sẽ cắt qua đường ấy nhiều lần mỗi giây — nhưng tại sao việc đi qua đúng đường đó lại tạo ra âm thanh? Ta hoàn toàn có thể đặt đường tưởng tượng ấy ở bất kỳ vị trí nào quanh vòng tròn.